(HISTORY AND LIFESTYLE)

Constantinos Minas, Lecturer of the Aegean University

Manolis Makris, writer

Location and geophysical situation

The region of Olympos lies in the north of Mount Kimaras and includes not only this northernmost part of Karpathos, but also the islet of Saria, which is separated from Karpathos by Steno, a straight about 100 meters wide, created by soil erosion. The Olympos region has an area of 37 square kilometers, excluding Saria, which is about a third of the whole island of Karpathos. Most of the region is extremely mountainous and covered with woods.

The main mountains are Ais Ilias (718 m), Orkili (713 m), Kimaras (692 m), Stioi (639 m), Malo (635 m), Korifi (588 m), Oros (561 m), Asia (531 m) in Karpathos and Pachis Vounos (630m) in Saria.

The most important plains of the region are the valleys of Avlona, Ahordea and Kilios in Karpathos and the valley of Pila in Saria. Smaller in area but still important, as far as agricultural production is concerned, are the regions Pei (the name comes from the ancient word πεδίον=field), Kampi, Ammoi (from the ancient word αμμόγη=sandy soil) in Karpathos and Nappa (valley) and Argos (plain close to the sea) in Saria.

One interesting element of the local geography is the partition of the region by the sea, where the impressive natural harbor of Tristomo is formed, with the many picturesque bays such as the Vroukounta, Fises and Evgonimos bays on the west side, and the Vananta, Diafani, Apokapos, Opsi, Kapi, Agnontia, Forokli, Kantri, Filios, Nati bays on the east side and the Giaplos, Palatia, Alimounta and Mea Alo, (long beach) bay in Saria.

Although the region doesn’t offer to plant growing, the diligence of the inhabitants, who didn’t leave even a square inch of soil uncultivated, made it possible to feed about 1.500 people, the inhabitants of the village in the 40’s and 50’s are perhaps in earlier years.

The Ancient Era

The archaeological excavations showed that Minoans and Myceanaens settled in the Olympos region in the 15th century BC. According to the information found in ancient writers (Skilax, Stravon) and the archaeological findings, there were two important cities in the Olympos region since the 4th century BC, namely Vrikous, in the site of today’s Vroukountas, and Nisiros “homonymous with the island of Nisiros” in the site Palatia in Saria. In Steno of Karpathos or somewhere in this region there was the Porthmios Poseidon temple, a place of worship for the whole island of Karpathos during the classical and Hellenistic period. The famous inscription, known as “Dorian resolution of Karpathos”, was found in Vrikounta. This inscription concerns a doctor called Minokritos Mitrodorou, whom the inhabitants of Vrikous bestowed the highest honors, because he had offered his medical services unselfishly and unimpeachably for more than twenty years.

From the ancient city of Vrikous, tens of carved tombs, ruins of walls and fortifications and some parts of Hellenistic walls have been saved.

As the Byzantine monuments found in the Vrikounta and Palatia regions show, life continued in these cities during the Byzantine era. The ruins of the big basilica in Palatia (in the site of today’s Agia Sofia), in Steno (in the site of today’s Agia Aikaterini) and the Filios (in Archagelos) date back from around the 6th century AD and it is believed that Christianity came to Karpathos, and especially Olympos, before that century. It is thought-although it hasn’t been verified-that Ioannis of Karpathos, an eminent figure of the 6th century church, lived in Vrikounta.

The inhabitants of Vrikous and Nisiros stayed in their cities until the end of 7th century, and perhaps the 8th century, because of Arabic raids, they were forced to look for shelter, probably the entire cities, away from the sea, in naturally protected sites. It seems that Vrikous hasn’t been inhabitants, who in Palatia life continued, probably with Arab inhabitants, who used the city as their base of operations, because the position of the city allowed them to dominate in the passage between Rhodes and Karpathos. This theory is substantiated by the fact that only Arabs could live close to the sea during that period and, as archaeologists and historians tell us, the ruins found today in Palatia resemble the constructions of Syria dated before the 10th century. As it seems from the ruins and the deep clefts in the ground, the city of Palatia was destroyed by a strong earthquake, in the first two or three centuries of the second millennium AD.

3.Settlement of Olympos

The refugees from Vrikous and Nisiros, as it was mentioned above, must have settled in Olympos during the period of the Arabic raids (7th-9th century), which coincides with the iconoclasm period (8th-9th century). This theory is supported by the desertion of the ancient cities during that period and the dates of construction of the still existing Katholiki and Agios Onoufrios chapels, as well as the dating of the older decoration of the central church of the village, which can be seen in the west dome, now that the latter decorative layer has been eroded. There are no figures of saints in this decoration, although one can see only the common Christian symbols, such as crosses, fish etc., which were allowed by the iconoclasts.

It is possible that the refugees from Vrikous and Nisiros didn’t settle Olympos in the beginning, but looked for a site somewhere close to their old homes. Exapitarea (which means place of expatriation) is believed to be one such site, where old ruins, perhaps dating from the 8th or 9th century, have been found.

The site of Olympos is excellent, as far as protection for the inhabitants is concerned. The site it was built is naturally protected from the north and south-west side and from there they could survey the open sea in the west. There were guards in nearby high points who informed the inhabitants whenever pirate ships were approaching, so that they could be protected in their castle. Moreover, there was plenty of spring water nearby, and the main cultivated area, Avlona, wasn’t far away. There are still traces of the castle, and many places have names which remind us of it, such as Mesa Kastro (inner castle), a village district, and Oxo Kamara (gate), a district facing the sea, built outside the west gate of the castle, the one in the south entrance of today’s Platio.

The derivation of the names Olympos and Diafani

It is certain that the village was named after the high mountain on the side of which it was built. Today the mountain is called Ais Ilias (Prophet Elias) because on top of it, as it is common with many mountain summits of Greece, the chapel of Prophet Elias was built. In the ancient times however, as it was the case with many other mountains of Greece, the mountain must been called Olympos. Sometimes the village, and the famous mountain in Thessaly with the same name, is called Elimpos a name found in many documents of the beginning of the 19th century. Its official name today is Olympos (with a feminine article, instead the more common masculine one).

Diafani owns its name in a person called Diofani, who had strong connections with the place either as a landowner or as a monk. From the linguistic point of view this is the only convincing etymology of the name.

Later history

Not much information concerning Olympos and the settlement of the first inhabitants there, up to the last century, is available. The very few travelers who visited Karpathos, didn’t go as far as Olympos, although they describe with admiration the reputation the archaic language, the customs and the songs of the region enjoyed. Nevertheless, we can tell the history of Olympos during that period on the basis of the history of the island and the wider region as well as whatever was saved by the popular tradition, as follows:

Since the time Moavias, the governor of Syria, looted Karpathos in 647, Saracens raided the region, until Nikiforos Fokas finally forced them out of Crete in 961. In the following years Crete Kasos and Karpathos formed the “Thema of Crete” (Crete county) headed by a Byzantine general. When the Franks conquered the Byzantine Empire in 1204 the Cretan-Venetian Kornaros family successively governed the island until 1537 when the Turkish navy under Hairedin Barbarossa overthrew the Frank rule. During the Greek revolution for independence in 1821 Karpathos revolted and overthrew the Turk rulers. But it was given back to Turkey under the Provisions of the London Protocol, singed in 1830. The Italians took over from the Turks in 1912 until the Dodecanese islands joined Greece in 1948.

The special tax and administrative privileges granted to the islands during the Turkish rule helped the inhabitants develop a form of democratic local government and enjoy a satisfactory enough standard of living. Until the last years of Italian rule Olympos was governed by a council elected annually from all the adult men, who had wide administrative, tax, educational and judicial powers. It is especially surprising how these local governors managed to determine the annual use of land, satisfying the needs of the village and balancing the clashes between the agricultural and the cattle-breeding groups.

The village of Olympos today

Today’s village is certainly much bigger than the original 9th and 10th century settlement. When the pirates stopped their raids, the village expanded both towards the east and the west mountainside. Along the mountain top there is a row of horseshoe-shaped windmills, a distinctive feature of Olympos.

The central church of the village, a Kimisis ti Theotokou (the Assumption of the Virgin) is impressive. Built in the Byzantine style, its whole interior is covered with murals dated from the years of the Turkish rule. The icon screen, made of carved wood, is as excellent piece of art. Apart from the central church, there are lot of picturesque chapels throughout the village and the region.

Today many of the houses in the village are uninhabited because of immigration.

Diafani

The traces of a Minoan settlement in the cove of Kampi bay, the ruins of Hellenistic public baths in the Loutro (bath) site and the name-place Palaia (ancient) are signs that the Diafani site has been chosen for settlement since the ancient times. Because of the Arabic raids, the inhabitants of the region were also forced to abandon their homes and take refuge in Olympos.

In the end of last century, when the sailing boats of the pirates-not only Arabs but Lalianoi and Hydrans-were forced out by the engine-powered battleships, the inhabitants of the castle in Olympos took heart and moved down to settlements by the sea, just as the inhabitants of Koraki (Aperi) moved down to Pigadia during the same period. The reason for moving to Diafani is certainly not the fact that there was an ancient settlement there. The main reason was that the bay there served the needs of the people who had to go to Saria to cultivate their fields. The bay is the least exposed to the wind and the one closest both to Olympos and Saria.

Diafani has been quickly developed after the Second World War.

Avlona

The rural village of Avlona is situated north of Olympos and it is built in the east of the big and fertile valley with the same name. Avlona was the center of rural life of the region. There we can see about 300 “stavlos” as the farmhouses characteristic of Avlona are called. Each of these farmhouses has its own threshing floor and the place where the ears during the harvest of the surrounding fields are stored.

The Avlona “stavlos” was a complex, which served the needs of agricultural production, from the residence of the family and the necessary work (threshing, winnowing, storage of the crop, the seeds, the straws etc.) to the stabling of the domestic animals.

In old times, when agriculture and cattle-breeding in Olympos thrived, almost all the inhabitants of Olympos and Diafani moved to Avlona during the summer months and the region throbbed with life.

The inhabitants’ occupations

Olympos and the other villages of Karpathos is a rural district. The fear of piracy forced the inhabitants to abandon the seaside settlements and didn’t let them become seamen. The only alternative was to become farmers. There are very few seamen from Olympos nowadays and there were even less in the past decades. There were also quite a few shepherds in the past. Unfortunately, due to immigration, there are very few farmers and shepherds left in the village nowadays. Nobody was idle in Olympos, apart from the sick. The living conditions and the environment enforced a certain lifestyle from the early age. Weak people could not live for long in Olympos. One had to have a very good faced “from one to night to the next” which means “from sunrise to sunset”. The women were no exception. On the contrary, besides taking care of their children, the women had care of cooking as well whereas Saturdays were baking and washing days. On Saturdays the men were also busy digging, cutting wood, bee keeping or repairing their “stivania” (a kind of laced boots) or their tools. Only on Saturday evenings and Sunday mornings were the men free to go to the kafenio where they learnt the news and met other people. The husband and wife in Olympos were two inseparable partners working together against the difficult conditions in order to make a living for themselves and they’re many-six on average-children. If, on the other hand they were down with their luck, and they had to raise a loan, the man would put his field or house in pledge. If it were necessary to spend his wife’s sovereigns (gold British sterling coins), he would give her his house or field in return.

Many inhabitants of Olympos were builders, quite a few of them were shoemakers, a few were blacksmiths. When the fields were abandoned and the ready-made shoes were introduced, the blacksmiths were gone and there is only two or three shoemakers left.

The typical Olympos house

The center of a traditional house in Olympos is the ground floor, which is separated in two parts: the patos and the soufas with the panosoufi. The soufas is a wooden construction with the panosoufi on top of it. The family as a bed uses it, while its lower part is used for storage. The soufas, is usually opposite the house entrance, and has a finely decorated frame in front, which is sometimes supported on the pole, which in turn supports the roof beam. During festivity periods the pole and the carved wooden decorations are covered with multicolored embroidery.

Another important part of the furniture of a traditional house is panga, which is a kind of sofa, placed next to soufas and at right angles to it. Its box-shaped separations are used for storing fruit, food etc. on the walls there are shelves decorated with ornamental plates. The house equipment is completed with the finely made carved wooden family altar on the east side of the house.

To the old house, which had a fireplace, another room was later added, the kellos. This room was used as a kitchen. The fireplace moved in this room, and on the roof of the kellos there is the anakapnea (chimney), which shows the presence of the fireplace. Since then, the kellos has become the center of daily family life in Olympos.

Many houses had an outside oven, which was also used by the neighboring families.

The typical Olympos house

The center of a traditional house in Oympos is the ground floor, which is separated in two parts: the patos and the soufas with the panosoufi. The soufas is a wooden construction with the panosoufi on top of it. It is used by the family as a bed, with its lower part is used for storage. The soufas is usually opposite the house entrance, and has a finely decorated frame in front, which is sometimes, supported on the pole which in turn supports the roof beam. During festivity periods the pole and the carved wooden decorations are covered with multicolored embroidery.

Another important part of the furniture of a traditional house is panga, which is a kind of sofa, placed next to soufas and at right angles to it. Its box-shaped separations are used for storing fruit, food etc. on the walls there are shelves decorated with ornamental plates. The house equipment is completed with the finely made carved wooden family altar on the East Side of the house.

To the old house, which had a fireplace, another room was later added, the kellos. This room was used as a kitchen. The fireplace moved in this room, and on the roof of the kellos there is the anakapnea (chimney), which shows the presence of the fireplace. Since then, the kellos has become the center of daily family life in Olympos.

Many houses had an outside oven, which was also used by the neighboring families.

11. Local idiom

The idiom used in Olympos is quite impressive and unique. Besides the place-names, many of which have an ancient origin, this is also the case with many common words, which have been virtually unchanged since the ancient or the Medieval Greek.

12. Songs, music, dances

Although there used to be much more, even today there are many traditional songs written if fifteen-syllable lines, called sirmatika, which are generally sung with a characteristic slow music. More particularly, the songs start very slowly; somewhere in the middle of the song the beat becomes faster and becomes a crescendo towards the end. The songs are heroic songs originating from the Byzantine era, ballads, some are historic songs, love songs, some talk about immigration and people who have immigrated, and finally some songs are satirical. Some of these songs can be sung while the participants remain seated, while in others the people can dance a particular dance called sianos. Besides sirmatika there are also quite a few songs which are sung while the participants dance the zervos dance, the lyrics been written in 13-syllable lines, as well as gonatistos (a dance characterized be the distinctive movement of the dancers’ knees). Moreover there are some songs with their own melody.

The extempore mantinades (couplets) are still flourishing. With the mantinades the inhabitants of Olympos praise and express their wishes to the newly wed couple, to the child who has just been christened, to distinguished fellow-citizens, or to immigrants who have recently returned from abroad. Other mantinades commend on social issues, and they are often used to sing with grief and tears about people not living any more.

It is believed that there used to be about seventy melodies for the mantinades. About forty of them are still used. Some melodies are used in particular situations. The melody for fevgio (departure) for example, or the melody of patinada (night cantata) and the kamouzelliarikos (for carnival festivities). Fortunately the young people of Olympos, both in the village itself and in the Olympos communities of Rhodes and Piraeus, thanks to the Olympos Associations there, learn to enjoy the traditional way of entertainment and keep the ritual which calls for respect for the older people, self-respect and decency.

Opportunities for entertainment are the wedding, christenings, efkises (name days), the week before Lent, Clean Monday (equivalent to Ash Wednesday) the Tuesday after Easter, 15th August, the Agios Giannis of Voukounta festival, 8th September, 14th September. In the old days, Agios Georgios in Pilai and Ai Minas festivals used to be celebrated.

The order of a feast in Olympos is exemplary, where only men participate. The relatively few women, who are present, watch seated on the rest of the floor and the young women sit decently on the soufas and panosoufi. After dinner the priests and the chanters sing hymns and at the end of each hymn all the participants hit the rim of their plates with the forks expressing in this way, as it has been done since the Byzantine era, their participation in the private and the public joy. The priest gives a toast personally to the best singer (usually an elderly man) who has to sing the song of tavla (sung while people remain seated) and the first mantinada of the feast. In the public feasts where people can dance, the musicians sit in the middle of the square or the hall, the men around the musicians and the women outside the circle formed by the men.

In the daytime people usually dance in Plati, in an area probably less than a hundred square meters big. This is the largest space available, in front of the central church of the village. In the nighttime the feast continued in a big house, but in the last years the Municipal Building of Olympos of Diafani has been used for this purpose. In the festivals, of course, people dance in the churchyard. The day Ai Giannis of Vroukounta is celebrated, on 29 August, a spacious threshing floor was used for dancing, and in the last few years an especially asphalted area.

The dances of Olympos fall into two categories: a) the sianos (slow) goes with the sirmatika and the mantinades which, as mentioned earlier, have many themes but at some point they always praise the main dancer and his vantes (the ladies dancing before and after him). b) The lively pano choros where the first one or two dancers make lots of characteristic evolutions. Because, as it was mentioned earlier, the inhabitants of Olympos were too many for the dancing space available, the pano choros- there was no problem with sianos-became ΪstetosM, which means that, although it kept being of course, the dancers advanced very slowly, they almost danced in the same place. In the other villages of Karpathos, which were neither so crowded, nor there was lack of space, the dancers could advance, not only anticlockwise but towards the center of the circle and back.

13. The local dresses

In the old days the rich landowners used to wear a red fez bought from abroad, long breeches, the perikos, a kind of tight double-breasted jacket all made of cotton and woven in Olympos. Less rich landowners wore tighter breeches and a tall cap whereas the majority wore woolen short breeches. In the last 30 to 40 years the men don’t wear breeches or potouri any more. The trousers, which appeared for the first time in the early 20th century, prevailed completely.

The women use two kinds of dress: a) the one they wear everyday which comprises long underpants and shifts beneath the kavai and the apron. The same dress, decorated with embroidery and accompanied with multi-colored kerchiefs, could be worn by the young girls in celebrations and in the church .b) to sakofoustano (a dress consisting of a shirt and a skirt), decorated with embroidery and accompanied with multicolored kerchiefs was worn the young women in church, in festivals and feasts. The kavai was usually matched with the stivania (boots), whereas the sakofoustano was worn only with slippers.

Today few people work as farmers or shepherds where it was necessary for women to wear warm clothes, and only older women wear the traditional dress, as well as the younger women during feasts and festivals. Unfortunately, the traditional dress has become museum piece.

Η περιοχή της Ολύμπου εκτείνεται βόρεια του βουνού Κυμαράς και περιλαμβάνει όχι μόνο το βορειότερο αυτό τμήμα της Καρπάθου, αλλά και τη νησίδα Σαρία, που χωρίζεται από την Κάρπαθο με το Στενό, διαβρωσιγενή πορθμό πλάτους 100 περίπου μέτρων. Η έκταση της Ολύμπου είναι 37 τετραγωνικά χιλιόμετρα, χωρίς να συμπεριλαμβάνεται σ’ αυτά η Σαρία, και αντιστοιχεί στο 1/3 περίπου της Καρπάθου. Είναι εξαιρετικά ορεινή και δασώδης στο μεγαλύτερο μέρος της.

Οι κυριότεροι ορεινοί όγκοι είναι ο Άης Ηλίας (718 μ.), το Ορκίλι (713 μ.), ο Κυμαράς (692 μ.), το Στοιόι (639 μ.), το Μαλό (635 μ.), το Κορύφι (588 μ.), το Όρος (561 μ.), η Ασία (531 μ.) και, στη Σαρία, ο Παχύς Βουνός (630 μ.).

Οι αξιολογότερες πεδινές εκτάσεις της είναι οι κοιλάδες της Αυλώνας, της Αχορδέας και του Κοίλιους στην Κάρπαθο και στη Σαρία αξιολογότερη είναι η κοιλάδα της Πύλας. Μικρότερης έκτασης, αλλά σημαντικές από την άποψη της παραγωγικότητας είναι οι περιοχές Πέι (= πέδι<πεδίον), Καμπί, Αμμόη (= αμμόγη) στην Κάρπαθο και στη Σαρία η Νάππα (= κοιλάδα) και το Αργος (= παραθαλάσσια πεδιάδα).

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο θαλάσσιος διαμελισμός με το εντυπωσιακό φυσικό λιμάνι του Τριστόμου και με τους πολλούς γραφικούς όρμους όπως τον όρμο της Βρουκούντας, τις Φύσες και την Ευγώνυμο στη δυτική πλευρά, τη Βανάντα, το Διαφάνι, τον Απόκαπο, το Όψι, το Κάπι, την Αγνόντια, το Φορόκλι, το Κάντρι, το Φίλιος, το Νάτη κ.ά. στην ανατολική και τον Γιάπλο, τα Παλάτια, την Αλιμούντα και τον Μέα ‘αλό (= μέγας αιγιαλός) στη Σαρία.

Μολονότι η περιοχή δεν προσφέρεται για γεωργική εκμετάλλευση, η εργατικότητα των Ολυμπιτών, που δεν άφησαν ανεκμετάλλευτη ούτε σπιθαμή χωμάτινης επιφάνειας, την έκαμε ικανή να θρέψει γύρω στους 1.500 ανθρώπους, όσοι ήσαν οι κάτοικοι του χωριού στις δεκαετίες του 1940 και 1950 κι ίσως και σε παλαιότερες εποχές.

2. Αρχαία εποχή

Οι αρχαιολογικές έρευνες έδειξαν ότι στην περιοχή της Ολύμπου είχαν εγκατασταθεί Μινωίτες και Μυκηναίοι (15ος αιώνας π.Χ.). Με βάση τις πληροφορίες των αρχαίων συγγραφέων (Σκύλαξ, Στράβων) και τα αρχαιολογικά δεδομένα, από τον 4ο π.Χ. αιώνα υπήρχαν στην περιοχή της Ολύμπου δύο αξιόλογες πόλεις, η Βρυκούς, στη θέση της σημερινής Βρουκούντας και η Νίσυρος “ομώνυμος τη των Νισυρίων νήσω” στη θέση Παλάτια της Σαρίας. Αν όχι στο Στενό της Σαρίας, πάντως στην περιοχή του βρισκόταν ο ναός του Πορθμίου Ποσειδώνος, που αποτελούσε κέντρο λατρείας όλης της Καρπάθου κατά την αρχαία και την ελληνιστική περίοδο. Από τη Βρυκούντα προέρχεται η περίφημη επιγραφή η γνωστή ως “Δωρικόν ψήφισμα Καρπάθου”, που αναφέρεται στον γιατρό Μηνόκριτο Μητροδώρου, στον οποίον οι Βρυκούντιοι απένειμαν εξαιρετικές τιμητικές διακρίσεις, επειδή είχε προσφέρει τις ιατρικές του υπηρεσίες με αφιλοκερδή και ανεπίληπτο τρόπο για είκοσι και πάνω χρόνια.

Από την αρχαία πόλη της Βρυκούντος σώζονται δεκάδες λαξευτοί τάφοι, ερείπια τοίχων και οχυρώσεων και τμήματα των ελληνιστικών τειχών της.

Όπως φαίνεται από τα βυζαντινά μνημεία που υπάρχουν στην περιοχή της Βρουκούντας και των Παλατίων, η ζωή συνεχίστηκε στις πόλεις αυτές και κατά τη βυζαντινή εποχή. Επειδή τα ερείπια της μεγάλης βασιλικής των Παλατίων (στη θέση της σημερινής Αγίας Σοφίας), του Στενού (στη θέση της σημερινής Αγίας Αικατερίνης) και του Φίλιους (στη θέση Αρχάγγελος) χρονολογούνται γύρω στον 6ο μ. Χ. αιώνα, πιθανολογείται ότι ο Χριστιανισμός ήλθε στην Κάρπαθο (και ειδικά στην Όλυμπο) οπωσδήποτε πριν από τον αιώνα αυτόν. Υπάρχει η γνώμη -όχι επιβεβαιωμένη εντούτοις- ότι ο Ιωάννης ο Καρπάθου, περίφημη εκκλησιαστική μορφή του 6ου αιώνα, έζησε στη Βρυκούντα.

Οι Βρυκούντιοι και οι Νισύριοι παρέμειναν στις πόλεις τους μέχρι το τέλος περίπου του 7ου αιώνα, ίσως και ως τον 8ο αιώνα, οπότε, εξαιτίας των αραβικών επιδρομών, αναγκάστηκαν από κοινού -πιθανότατα- να αναζητήσουν καταφύγιο μακριά από τη θάλασσα, σε φύσει οχυρές θέσεις. Η Βρυκούς φαίνεται ότι δεν κατοικήθηκε έκτοτε, ενώ στα Παλάτια συνεχίστηκε η ζωή, πιθανώς όμως με Άραβες κατοίκους, που θα είχαν καταστήσει την πόλη εκείνη ορμητήριό τους, καθώς από τη θέση αυτή θα μπορούσαν να δεσπόζουν στο πέρασμα Ρόδου - Καρπάθου. Τη γνώμη αυτή τεκμηριώνει από τη μια η σκέψη ότι μόνον οι Άραβες θα μπορούσαν την εποχή εκείνη να κατοικήσουν κοντά στη θάλασσα, κι από την άλλη το ότι, όπως μας λένε οι αρχαιολόγοι κι οι ιστορικοί, τα κτίσματα που υπάρχουν σήμερα ερειπωμένα στα Παλάτια ομοιάζουν με κτίσματα της Συρίας, που χρονολογούνται πριν από τον 10ο αιώνα. Όπως φαίνεται από τα ερείπια και από τις βαθιές ρωγμές του εδάφους η πόλη των Παλατίων καταστράφηκε από τρομερό σεισμό μέσα στους δυο ή τρεις πρώτους αιώνες της δεύτερης χιλιετίας μετά Χριστόν.

3. Εγκατάσταση στην Όλυμπο

Οι κυνηγημένοι πρόσφυγες της Βρυκούντος και της Νισύρου πρέπει, όπως ήδη υπαινιχθήκαμε παραπάνω, να ήλθαν στην Όλυμπο κατά την περίοδο των αραβικών επιδρομών (7ος-9ος αιώνας), που συμπίπτει με την περίοδο της Εικονομαχίας (8ος-9ος αιώνας). Τη γνώμη αυτή την στηρίζει από τη μια η εγκατάλειψη των αρχαίων πόλεων κατά την εποχή αυτή κι από την άλλη η χρονολόγηση των σημερινών ναϋδρίων της Καθολικής και του Αγίου Ονουφρίου καθώς επίσης η χρονολόγηση του παλαιότερου διάκοσμου της κεντρικής εκκλησίας του χωριού, ο οποίος φαίνεται στον δυτικό θόλο, τώρα που διαβρώθηκε το μεταγενέστερο διακοσμητικό επίστρωμα. Στη διακόσμηση των ναών αυτών δεν υπάρχουν μορφές αγίων, υπάρχουν μόνο τα γνωστά χριστιανικά σύμβολα, σταυροί, ψάρια κ.τ.τ., τα οποία επέτρεπαν οι Εικονομάχοι.

Είναι πιθανόν οι φυγάδες της Βρυκούντος και της Νισύρου να μην εγκαταστάθηκαν αμέσως στην Όλυμπο, αλλά να αναζήτησαν πρωτύτερα άλλον τόπο εγκατάστασης, κάπου κοντά στις παλιές τους εστίες. Ως ένα τέτοιο μέρος μπορούμε να υποθέσουμε την Εξεπιταρέα, (που σημαίνει τόπος εκπατρισμού) όπου έχουν εντοπισθεί παλαιά ερείπια, ίσως του 8ου ή 9ου αιώνα.

Η θέση της Ολύμπου είναι καταπληκτική από την άποψη της προστασίας, την οποίαν παρείχε στους κατοίκους της, καθώς το σημείο στο οποίο είναι χτισμένη ήταν φύσει ασφαλισμένο από τη βόρεια ως τη νοτιοδυτική του πλευρά και καθώς από τη θέση αυτή μπορούσαν να κατοπτεύουν την ανοιχτή δυτική θάλασσα και να πληροφορούνται από τους φρυκτωρούς των αντικρινών υψωμάτων αν επλησίαζαν τα πειρατικά πλοία, για να κλεισθούν μέσα στο κάστρο τους. Επιπλέον κοντά στο μέρος αυτό υπήρχε άφθονο πηγαίο νερό και η κύρια καλλιεργήσιμη έκταση, της Αυλώνας δεν απείχε πολύ. Ίχνη του κάστρου υπάρχουν ακόμα και πάντως το θυμίζουν τα τοπωνύμια Μέσα Κάστρο, για μια συνοικία του χωριού και Όξω Καμάρα, για τη συνοικία που βρίσκεται προς το μέρος της θάλασσας, χτισμένη έξω από τη δυτική πύλη του κάστρου, η οποία βρισκόταν στη νότια είσοδο του σημερινού Πλατύου.

4. Το όνομα της Ολύμπου και του Διαφανίου

Το όνομά του το χωριό το οφείλει ασφαλώς στο ψηλό βουνό, στη πλευρά του οποίου έχει χτιστεί. Σήμερα το βουνό λέγεται Άης Ηλίας (=Προφήτης Ηλίας), επειδή στην κορυφή του, όπως και στις κορυφές άλλων υψωμάτων της Ελλάδας, χτίστηκε ναός του Προφήτη Ηλία, στην αρχαία εποχή όμως το βουνό, όπως επίσης πολλά άλλα βουνά του ελληνικού χώρου, θα λεγόταν Όλυμπος. Κάποτε το χωριό, όπως και το βουνό της Θεσσαλίας, λέγεται και Έλυμπος, όνομα που το βρίσκουμε στον Buodelmonti (1422) και σε έγγραφα των αρχών του 19ου αιώνα, επίσημα όμως λέγεται και γράφεται η Όλυμπος, με το θηλυκό άρθρο της λέξης η πόλη, η χώρα , όχι ο Ολυμπος.

Το όνομα του Διαφανίου οφείλεται σε κάποιον Διοφάνη, που συνδεόταν ιδιαίτερα με το μέρος αυτό, είτε ως γαιοκτήμονας είτε ως μοναχός. Πάντως από γλωσσολογική άποψη η ετυμολογία αυτή είναι η μόνη πειστική.

5. Νεότερα χρόνια

Οι πληροφορίες που έχουμε για την Όλυμπο από την εγκατάσταση των πρώτων κατοίκων σ’ αυτήν μέχρι και τον περασμένο αιώνα δεν είναι πολλές. Οι ελάχιστοι περιηγητές που πέρασαν από την Κάρπαθο δεν έφταναν συνήθως μέχρι τη μακρινή Όλυμπο, μιλούν όμως με θαυμασμό για την φήμη που είχε η αρχαιοπρεπής γλώσσα της, τα έθιμα και τα τραγούδια της. Με βάση τη γενικότερη ιστορία του νησιού και της ευρύτερης περιοχής καθώς και τα όσα διέσωσε η λαϊκή παράδοση, μπορούμε να πούμε τα παρακάτω:

Από την εποχή που ο διοικητής της Συρίας Μωαβίας λεηλατεί την Κάρπαθο (647) λυμαίνονται την περιοχή οι Σαρακηνοί, μέχρι την τελική εκδίωξή τους από την Κρήτη που πέτυχε ο Νικηφόρος Φωκάς (961). Στα επόμενα χρόνια η Κρήτη, η Κάσος και η Κάρπαθος απετέλεσαν το “θέμα της Κρήτης” με επικεφαλής βυζαντινό στρατηγό. Με τη φραγκική κατάκτηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (1204) το νησί περιέρχεται διαδοχικά στον κρητικό ευγενή Λέοντα Γαβαλά, στους γενουάτες Μορέσκο και στην κρητικοενετική οικογένεια των Κορνάρων, μέχρι το 1537, που ο τουρκικός στόλος υπό τον Χαϊρεντίν Βαρβαρόσσα καταλύει τη φραγκική κυριαρχία. Στην επανάσταση του 1821 η Κάρπαθος επαναστατεί και διώχνει τους Τούρκους κατακτητές, αλλά με το πρωτόκολλο του Λονδίνου (1830) ξαναδίνεται στην Τουρκία. Την τουρκική ακολουθεί η ιταλική κατάκτηση (1912) μέχρι το 1948 που τα Δωδεκάνησα ενώνονται με την Ελλάδα.

Τα προνόμια, φορολογικά και διοικητικά, που είχαν παραχωρηθεί στα νησιά επί Τουρκοκρατίας, βοήθησαν στην ανάπτυξη δημοκρατικών θεσμών αυτοδιοίκησης και στη δημιουργία ανεκτής οικονομικής ζωής. Μέχρι και τα τελευταία χρόνια της ιταλικής κατοχής την Όλυμπο διοικούσαν οι δημογέροντες, εκλεγόμενοι κάθε χρόνο από το σύνολο των ενηλίκων ανδρών, οι οποίοι είχαν ευρύτατες διοικητικές, φορολογικές, εκπαιδευτικές και δικαστικές αρμοδιότητες. Θαυμασμό μας προκαλεί σήμερα ιδιαίτερα ο τρόπος με τον οποίον εκείνοι οι τοπικοί άρχοντες καθόριζαν την ετήσια χρήση της γης, ικανοποιώντας τις ανάγκες κι εξισορροπώντας τις αντιθέσεις ανάμεσα στο γεωργικό και το ποιμενικό στοιχείο.

6. Ο σημερινός οικισμός της Ολύμπου

Ο σημερινός οικισμός είναι ασφαλώς πολύ μεγαλύτερος από τον αρχικό πυρήνα του 9ου ή του 10ου αιώνα. Μόλις εξέλιπε η απειλή των πειρατών, το χωριό απλώθηκε τόσο στην ανατολική όσο και στη δυτική βουνοπλαγιά, ενώ κατά μήκος της κορυφογραμμής υψώνεται η σειρά από τους πεταλόσχημους γραφικούς ανεμόμυλους, που αποτελούσαν το χαρακτηριστικότερο σημείο αναφοράς του οικισμού της Ολύμπου.

Εντυπωσιακή είναι η κεντρική εκκλησία του χωριού, η Κοίμησις της Θεοτόκου, βυζαντινού ρυθμού με τοιχογραφίες από την εποχή της Τουρκοκρατίας σ’ όλο το εσωτερικό της και με ένα ξυλόγλυπτο τέμπλο εξαιρετικής τέχνης. Εκτός από τον κεντρικό ναό, ολόκληρος ο οικισμός (καθώς και η γύρω περιοχή) είναι κατάσπαρτος από γραφικά ναϋδρια

Σήμερα ένα σημαντικό μέρος των σπιτιών του χωριού είναι κλειστά και ακατοίκητα εξαιτίας της μετανάστευσης.

7. Ο οικισμός Διαφανίου

Τα ίχνη μινωικής εγκατάστασης στο μυχό του όρμου του Καμπίου, τα κατάλοιπα ελληνιστικού λουτρού στη θέση Λουτρό και το τοπωνύμιο η Παλαία μάς επιτρέπουν να υποθέσουμε βάσιμα ότι από την αρχαιότητα η περιοχή του Διαφανίου είχε θεωρηθεί κατάλληλη για εγκατάσταση ανθρώπων. Εξαιτίας των αραβικών επιδρομών οι κάτοικοι της περιοχής αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και να καταφύγουν κι αυτοί στην Όλυμπο.

Στο τέλος του περασμένου αιώνα, όταν τα ιστιοφόρα των πειρατών -όχι πια μόνο των νεότερων Αράβων αλλά και των Λαλιανών και των Υδραίων- αναγκάστηκαν να αποσυρθούν μπροστά στα κρατικά μηχανοκίνητα, οι κάτοικοι του κάστρου της Ολύμπου ξεθαρρεύουν και κατεβαίνουν ξανά προς τη θάλασσα, όπως και οι κάτοικοι από το Κοράκι (=Απέρι) την ίδια περίοδο κατεβαίνουν στα Πηγάδια. Ο λόγος της νεότερης εγκατάστασης στο Διαφάνι δεν ήταν βέβαια το ότι στο μέρος αυτό υπήρχε οικισμός και στην αρχαία εποχή. Ο κύριος λόγος ήταν ότι ο όρμος αυτός εξυπηρετούσε τους Ολυμπίτες που έπρεπε να πηγαίνουν στη Σαρία για τα χωράφια τους. Ήταν ο λιγότερο εκτεθειμένος στους ανέμους όρμος κι ο πιο κοντινός στην Όλυμπο και τη Σαρία.

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο το Διαφάνι εμφανίζει γρήγορη ανάπτυξη.

8. Η Αυλώνα

Ο αγροτικός οικισμός της Αυλώνας βρίσκεται βόρεια από την Όλυμπο και είναι χτισμένος στην ανατολική ανωφέρεια της ομώνυμης μεγάλης και εύφορης κοιλάδας. Η Αυλώνα αποτελούσε το κέντρο της γεωργικής ζωής της περιοχής. Υπάρχουν εκεί περί τους 300 “στάβλοι” όπως λέγονται οι χαρακτηριστικές αγροικίες της Αυλώνας, που κάθε μια έχει δίπλα το αλώνι της και τον τόπο που τοποθετούνται τα στάχυα κατά τον θερισμό των χωραφιών από τις γύρω περιοχές (ασταχότοπος).

Ο “στάβλος” της Αυλώνας ήταν ένα κτιριακό σύνολο που εξυπηρετούσε τις ανάγκες της γεωργικής παραγωγής, από τη διαμονή της οικογένειας, την εξυπηρέτηση των γεωργικών εργασιών (αλώνισμα, ξαχέρισμα, αποθήκευση του καρπού, του σπόρου και του αχύρου κλπ.) μέχρι τη διαμονή των γεωργικών ζώων.

Στα παλαιότερα χρόνια που η γεωργική και ποιμενική ζωή της Ολύμπου άκμαζε, στην Αυλώνα μετοικούσε κατά τους θερινούς μήνες το σύνολο σχεδόν του πληθυσμού της Ολύμπου και του Διαφανίου και η Αυλώνα έσφυζε από ζωή και κίνηση.

9. Ασχολίες των κατοίκων

Η Όλυμπος ήταν γεωργικό χωριό, όπως άλλωστε και τα άλλα χωριά της Καρπάθου. Ο φόβος της πειρατείας ανάγκασε τους κατοίκους να εγκαταλείψουν την παραλία και τη θάλασσα, να καταφύγουν στα μεσόγεια και να ασχοληθούν με τη γη. Ελάχιστοι είναι και σήμερα οι Ολυμπίτες ναυτικοί και ακόμα λιγότεροι ήταν στις προηγούμενες δεκαετίες. Αρκετοί ήταν επίσης στα προηγούμενα χρόνια οι βοσκοί. Σήμερα δυστυχώς, με τη μεγάλη μετανάστευση, πολύ λίγοι είναι και οι γεωργοί και οι βοσκοί που απέμειναν στο χωριό. Στην Όλυμπο δεν υπήρχε άνθρωπος που να κάθεται, εκτός κι αν ήταν βαριά άρρωστος. Οι συνθήκες της ζωής και το φυσικό περιβάλλον επέβαλλαν νωρίς τις επιλογές τους. Οι ασθενικοί δεν είχαν μακρά ζωή στην Όλυμπο. Θα έπρεπε να ήταν κανείς πολύ δυνατής κράσης για να αντέξει τις τόσες ταλαιπωρίες “από τη μια νύχταν ως την άλλη”, δηλαδή από τη βαθιάν αυγή ως το σκοτείνιασμα. Δεν γίνονταν εξαιρέσεις για τις γυναίκες. Αντίθετα μάλιστα, η γυναίκα, εκτός από τα μωρά της, έπρεπε επιπλέον να φροντίσει κάθε μέρα το μαγείρεμα του φαγητού και το φούρνισμα και το πλύσιμο των ρούχων κάθε Σάββατο. Αλλά και πάλιν ο άντρας το Σάββατο, αν δεν έσκαβε, ή θα ήταν στα ξύλα ή θα ήταν στα μελίσσια ή θα επιδιόρθωνε τα στιάνια (=στιβάνια) και τα σκαπτικά καθώς και τα άλλα εργαλεία. Μόνο το Σάββατο βράδυ και την Κυριακή το πρωί θα μπορούσε ο άντρας να μείνει λίγο στο καφενείο για να ακούσει κανένα νέο και να συνδεθεί με τον κόσμο. Άντρας και γυναίκα στην Όλυμπο ήταν δυο αχώριστοι συναγωνιστές στη σκληρή βιοπάλη που απαιτούσε η ζωή και η δική τους και το μεγάλωμα των συνήθως πολλών -κατά μέσον όρο 6- παιδιών τους. Αν όμως η τύχη δεν ερχόταν ευνοϊκή και θα έπρεπε να συναφθεί κάποιο δάνειο, ο άντρας θα έβαζε ενέχυρο το χωράφι ή το σπίτι του. Κι αν οι ανάγκες το απαιτούσαν να χρησιμοποιήσει τις λίρες της συζύγου του, αυτός θα της έδινε ως αντιστάθμισμα το σπίτι ή το χωράφι του.

Αρκετοί Ολυμπίτες ήσαν οικοδόμοι, ένας υπολογίσιμος αριθμός τους ήσαν παπουτσήες (= υποδηματοποιοί), μερικοί ήσαν χαρκιάες (= σιδεράδες). Με την εγκατάλειψη της γης και με την εισαγωγή των έτοιμων παπουτσιών οι χαρκιάες εξέλιπαν και οι παπουτσήδες της Ολύμπου είναι πια δυο τρεις.

10. Το ολυμπίτικο σπίτι

Πυρήνας του παραδοσιακού ολυμπίτικου σπιτιού είναι το ισόγειο μονόσπιτο, που χωρίζεται σε δυο μέρη: τον πάτο και τον σουφά με το πανωσούφι. Ο σουφάς είναι ξύλινη υπερυψωμένη κατασκευή με ακόμη περισσότερο υπερηψωμένο το πανωσούφι, και χρησιμεύει για να κοιμάται η οικογένεια, ενώ οι κάτω από την κατασκευή αυτήν χώροι χρησιμοποιούνται ως αποθήκες. Ο σουφάς, που συνήθως βρίσκεται απέναντι από την είσοδο του σπιτιού, στο εμπρόσθιο μέρος του έχει ένα εξαίρετα διακοσμημένο πλαίσιο, που κάποτε ακουμπά στον στύλο, που στηρίζει την μεσαία, δηλ. τη δοκό της σκεπής. Ο στύλος και τα ξυλόγλυπτα κάγκελα του σουφά καλύπτονται στις εορταστικές μέρες με πολύχρωμα κεντητά.

Ενα άλλο βασικό συμπλήρωμα του εξοπλισμού του παραδοσιακού σπιτιού είναι η πάγκα, που επέχει τη θέση ξύλινου καναπέ τοποθετημένου κάθετα στον σουφά, αλλά και που με τα κιβωτιόσχημα χωρίσματά του χρησιμεύει για τη φύλαξη καρπών, φαγητών κ.ά. Γύρω γύρω στους τοίχους υπάρχουν τα ράφια, στα οποία στολίζονται διακοσμητικά πιάτα. Ο εξοπλισμός του σπιτιού συμπληρώνεται με το ξυλόγλυπτο και περίτεχνο εικονοστάσι στην ανατολική πλευρά του σπιτιού.

Στο παλιό μονόσπιτο, που είχε τζάκι, προστέθηκε αργότερα ένας βοηθητικός χώρος, ο κέλλος, που χρησίμευσε για μαγειρείο. Εκεί μεταφέρθηκε η φωτιά και στο δώμα του κέλλου υπάρχει, προδίδοντας την παρουσία του τζακιού, η ανακαπνέα (=καπνοδόχος). Από τότε ο κέλλος έγινε το κέντρο της καθημερινής ζωής της παραδοσιακής ολυμπίτικης οικογένειας.

Πολλά σπίτια διέθεταν και φούρνο, που εξυπηρετούσε και τα γειτονικά νοικοκυριά.

11. Γλωσσικό ιδίωμα

Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί το γλωσσικό ιδίωμα της Ολύμπου. Εκτός από τα τοπωνύμια, που τα περισσότερά τους είναι λέξεις αρχαίας καταγωγής, στην καθημερινή γλώσσα διατηρούνται λέξεις της αρχαία Ελληνικής π.χ. ανεσκύλλω, ανεμπαίζω, εικάζω, σάτσω ή της μεσαιωνικής ελληνικής, όπως αλλάιν (=κοντά) η χάρμπα (=ακόντιο), καταμιτώννω (=προδίδω), απακουτερός (=υπάκουος), ανεκεφαλίζω (=σηκώνω το κεφάλι προς τα πάνω), ανεμπλητός (=άφθονος), γυσικός (=δυτικός), ζυή (=ζεύγος), ρεματίζω (=φεύγω μακριά), ξαοράρης, καμαροφρούι κ.ά.

Στο γλωσσικό ιδίωμα της Ολύμπου υπάρχουν φαινόμενα που το ξεχωρίζουν από τα ιδιώματα της υπόλοιπης Καρπάθου. Τέτοια φαινόμενα είναι κυρίως: α) η ασυνιζησία, π.χ. ο κρίος, του κρίου, οι κρίοι, τω(ν) κρίων. Η μηλέα, της μηλέα. Η πλατέα, της πλατέας κτλ. του πλατέου, τα πλατέα, τω(π) πλατέων, του κλαϊου, τα κλαϊα, τω(κ) κλαϊων. β) Η απουσία του τσιτακισμού των κ, g, σκ, χ, π.χ. το κερί, κοιμούμαι, άγγελος, αγκίστρι, σκέδιο, σκύλλος, χέρι, χυλός. γ) η διατήρηση της προφοράς των λλ, π.χ. άλλος (όχι άλdος) δ) η προφορά του τ+j ως κ+ j, π.χ. η φωκιά, τα σπίκια. ε) η κατάληξη -έα, π.χ. η ξυλέα (=ξυλιά), η ροακινέα, η λακανέα (=το περιεχόμενο της λεκάνης).

12. Τραγούδι, μουσική, χορός

Παλαιότερα υπήρχαν πολύ περισσότερα, αλλά και σήμερα υπάρχουν πολλά παραδοσιακά τραγούδια σε 15σύλλαβο, τα συρματικά, που γενικά τραγουδιούνται με χαρακτηριστική αργόσυρτη μελωδία. Ειδικότερα, τα τραγούδια αρχίζουν με πολύ αργό ρυθμό, κάπου στη μέση ο ρυθμός γίνεται γρηγορότερος και προς το τέλος επιταχύνεται ακόμη περισσότερο, για να καταστεί δυνατόν να εξαντληθεί όλο το τραγούδι. Τα τραγούδια είναι ακριτικά, παραλογές, κάποια είναι ιστορικά, άλλα είναι ερωτικά, άλλα της ξενιτιάς, άλλα σατιρικά. Τα τραγούδια αυτά μπορεί να τραγουδιούνται σε καθιστό γλέντι, μπορούν όμως να τραγουδιούνται και στον σιανό χορό. Εκτός από τα συρματικά υπάρχουν και αρκετά τραγούδια του ζερβού χορού, σε 13σύλλαβο στίχο καθώς και του γονατιστού χορού σε τροχαϊκό 8σύλλαβο ή 7σύλλαβο στίχο. Επιπλέον, ακούονται πολλά ιδιόμελα τραγούδια.

Σε πλήρη ακμή παραμένει η χρήση των αυτοσχέδιων μαντινάδων, με τις οποίες οι Ολυμπίτες εκφράζουν τους επαίνους και τις ευχές των στο νέο αντρόγυνο, στο παιδί που βαφτίστηκε, σε διαπρεπείς συμπολίτες τους, σε συγχωριανούς που γύρισαν πρόσφατα από τη ξενιτιά, είτε σχολιάζουν θέματα κοινωνικά, και, συχνά, θυμούνται με πόνο και με δάκρυα τα πρόσωπα που έφυγαν από τη ζωή.

Σε παλαιότερες εποχές υπήρχαν, καθώς λέγεται, γύρω στους εβδομήντα σκοποί (=μουσικοί τρόποι - δρόμοι) για τις μαντινάδες. Σήμερα χρησιμοποιούνται γύρω στους σαράντα. Μερικοί σκοποί χρησιμοποιούνται για ορισμένες περιπτώσεις, π.χ. ο σκοπός του φευγού, ο σκοπός της πατινάδας (=νυχτερινής καντάδας), ο καμουζελλιάρικος της Αποκριάς. Είναι ευτύχημα ότι τα νέα παιδιά της Ολύμπου, τόσο στο χωριό όσο και στις παροικίες της Ρόδου και του Πειραιά, χάρη στη φροντίδα των Συλλόγων, έμαθαν να αγαπούν τον παραδοσιακό τρόπο διασκέδασης και να τηρούν το τυπικό της, που απαιτεί σεβασμό στους μεγαλύτερους, αυτοσεβασμό και ευπρέπεια.

Αφορμή για διασκέδαση παρέχουν οι γάμοι, τα βαφτίσια, οι εύκησες (=γλέντια για την ονομαστική εορτή), η Τυρινή Κυριακή της Αποκριάς και η Καθαρά Δευτέρα, η Λαμπρή Τρίτη (=Τρίτη της Διακαινησίμου), το Δεκαπενταύγουστο, το πανηγύρι του Άη Γιάννη της Βρουκούντας, της 8ης Σεπτεμβρίου, του Σταυρού, παλαιότερα το πανηγύρι του Άη Γιώργη στο Πηλάι και του Άη Μηνά.

Είναι εντυπωσιακά υποδειγματική η τάξη με την οποία διαξάγεται ένα ολυμπίτικο γλέντι. Σ΄ αυτό μετέχουν μόνο οι άντρες. Οι λίγες σχετικά γυναίκες που παρευρίσκονται παρακολουθούν καθισμένες στον υπόλοιπο χώρο του δαπέδου, οι κοπέλες κάθονται σεμνές στο σουφά και στο πανωσούφι. Μετά από το φαγητό ψάλλονται εκκλησιαστικά τροπάρια από τους ιερείς και τους ψάλτες και, στο τέλος του τροπαρίου, όλοι οι συνδαιτυμόνες χτυπούν με το πιρούνι τους το γύρο του πιάτου, εκφράζοντας έτσι, με βυζαντινή συνήθεια, τη συμμετοχή τους στην ιδιωτική ή την κοινή χαρά. Ο παπάς προπίνει ονομαστικά υπέρ του πρωτομερακλή, ο οποίος πρέπει να τραγουδήσει το τραγούδι της τάβλας και, μετά το πέρας του τραγουδιού, να πει την πρώτη μαντινάδα του γλεντιού. Στα δημόσια γλέντια που συνοδεύονται με χορό, τα όργανα κάθονται στη μέση της πλατείας ή του μεγάρου, οι άντρες γύρω από τα όργανα και οι γυναίκες έξω από τον κύκλο των ανδρών.

Την ημέρα ο χορός γίνεται συνήθως στο Πλατύ του χωριού, του οποίου η επιφάνεια είναι δεν είναι εκατόν τετραγωνικά μέτρα. Ήταν ο πιο πλατύς χώρος που μπορούσε να εξευρεθεί μπροστά στον κεντρικό ναό του χωριού. Τη νύχτα ο χορός συνεχιζόταν σε κάποιο ευρύχωρο σπίτι, το χοροστάσι, αλλά εδώ και τριάντα χρόνια γίνεται στο δημοτικό μέγαρο της Ολύμπου ή του Διαφανίου. Στα πανηγύρια, φυσικά, ο χορός στήνεται στο προαύλιο του ναού και το βράδυ της ημέρας του Άη Γιάννη της Βρουκούντας (29 Αυγούστου) γίνεται σε κάποιο ευρύχωρο αλώνι της Αυλώνας και τώρα τελευταία σε ειδικό ασφαλτοστρωμένο χώρο.

Οι χοροί της Ολύμπου είναι κυρίως α) ο σιανός (=σιγανός) ή κάτω χορός, στον οποίον τραγουδιούνται τα συρματικά και οι μαντινάδες για ποικίλα, όπως είπαμε, θέματα και, απαραίτητα, για να επαινεθούν από το χορευτή οι βάντες του, δηλαδή οι χορεύτριες που βρίσκονται δεξιά και αριστερά του. β) ο ζωηρός πάνω χορός, που είναι ζωηρότερος στον κάβο, δηλ. στο πρώτο κομμάτι του χορού. Επειδή, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, οι Ολυμπίτες ήσαν πολλοί, οι χώροι όμως, τους οποίους είχαν στη διάθεσή τους για χορό, ήταν πάντα στενοί, ο πάνω χορός -ο σιανός δεν αντιμετώπιζε πρόβλημα- έγινε στετός, δηλαδή χορός, ζωηρός βέβαια, που προχωρούσε όμως ελάχιστα, σχεδόν έμενε στημένος στον ίδιο τόπο. Στα άλλα χωριά της Καρπάθου, που ούτε τόσο πολυπληθή ήταν, ούτε πρόβλημα άνετου χώρου αντιμετώπιζαν, ο χορός μπορούσε να προχωρεί όχι μόνο προς τα δεξιά αλλά και προς το εσωτερικό του κυκλικού χώρου και πάλι να επιστρέφει πίσω.

13. Η φορεσιά

Παλαιότερα οι μεγάλοι γαιοκτήμονες φορούσαν κόκκινο φέσι αγορασμένο από το εξωτερικό, μακριά βράκα από κάτω, περίκο και σταυρωτό από πάνω, όλα αυτά βαμβακερά χρώματος μπλε, υφασμένα στην Ολυμπο. Κατώτεροι γαιοκτήμονες φορούσαν μια βράκα πιο στενή και ψηλό σκούφο και ο πολύς λαός φορούσε μάλλινα ποτούρια. Εδώ και 30-40 χρόνια εξέλιπε και η βράκα και το ποτούρι. Το παντελόνι, που εμφανίστηκε από τις αρχές του αιώνα μας, επικράτησε εντελώς.

Η γυναικεία φορεσιά είναι δυο ειδών α) η καθημερινή με τη βράκα και την ποκαμίσα εσωτερικά και απέξω το καβάι και την ποέα (=ποδιά).. Η ίδια αυτή φορεσιά, αλλά με κεντήματα και με τα ανάλογα μαντήλια της κεφαλής μπορούσε να φοριέται και από τις νεαρές κοπέλες στις γιορτές και στην εκκλησία. β) το σακκοφούστανο, με κεντήματα και με τα χρωματιστά μαντήλια της κεφαλής το φορούσαν οι κοπέλες στην εκκλησία, στα πανηγύρια και στις διασκεδάσεις. Με το καβάι ταίριαζαν περισσότερο τα στιάνια, με το σακκοφούστανο μόνο οι παντόφλες, ψιλοδουλεμένες από ντόπιους τσαγκάρηδες.

Σήμερα, μετά την εγκατάλειψη του γεωργικού και του ποιμενικού βίου, που απαιτούσε να είναι γερά ντυμένη η γυναίκα, τη γυναικεία φορεσιά τη φορούν μόνο οι μεγάλες στην ηλικία γυναίκες και οι κοπέλες στα πανηγύρια και στις διασκεδάσεις. Δυστυχώς τείνει να καταστεί μουσειακό

(Geschichte und lebenweise)

Kostis M. Minas: Ordentlicher Professor an der Universitδt der Δgδis
Manolis M. Makris: Rechtsanwalt-Schriftsteller

Begrenzung und geophysikalische Beschaffenheit

Das Dorfgebiet von Olympos erstreckt sich nφrdlich des Kymaras Berges und umfasst neben diesem nφrdlichsten Teil der Insel Karpathos auch die kleine Insel Saria, die einst mit Karpathos verbunden war, heute aber durch den ``Steno΄΄(der Enge), wie die nur rund 100 m breite Meerenge genannt wird, von der Hauptinsel getrennt ist. Der Ort Olympos hat eine Flδche von 37 Quadratkilometern ohne Saria, und macht damit etwa ein Drittel der gesamten Inselflδche von Karpathos aus. Das Gebiet ist besonders gebirgig und Groίteils bewaldet.

Die grφίten Bergmassive sind der Ais Ilias (Prophet Elias, 718 m), der Orkili (713 m=, der Kymaras (692 m), die Stioi (639 m), der Malo (635 m), das Koryfi (Bergspitze, 588 m), der Oros (der Berg, 561 m), der Asia (531 m) und auf Saria der Pachys Vounos (der dicke Berg, 630 m).

Die bedeutendsten Talflδchen sind die Tδller von Avlona, von Achordea und von Kilious auf Karpathos, sowie das Pyla-Tal auf Saria. Flδchenmδίig kleiner, aber doch von groίer landwirtschaftlicher Bedeutung sind die Gebiete um Pei (von griechischen Wort Pedi, Flδche), Kambi und Ammoi auf Karpathos, sowie das Nappa Tal und das Kόstengebiet um Argos.

Interessant ist auch die natόrliche Landschaftsaufgliederung durch das Meer, wie etwa der Naturhafen von Tristomo, sowie die zahlreichen malerischen Buchten, wie etwa die Buchten von Vroukounda, Physes und Evgonymo an der Westseite, die Buchten von Vananda, Diafani, Apokapo, Opsi, Kapi, Agnondia, Phorokli, Kandri, Philios, Nati u.a. der Ostseite und schlieίlich die Buchten von Jiaplo, Palatia, Alimounda und Mea’ alo (groίe Bucht) auf Saria.

Obwohl das Gebiet von Natur aus nicht besonders zur landwirtschaftlichen Nutzung geeignet ist, hat der Fleiί die Olympiten, die keine Handbreit bebaubarer Erde ungenutzt lieίen, es ermφglicht, dass diese Erde bis zu 1500 Menschen ermδhrte. So viele Einwohner zδhlte der Ort in den Vierziger und Fόnfziger Jahren, und mφglicherweise auch in frόheren Zeiten.

Die Antike

Archδologische Funde haben gezeigt, dass sich im Gebiet von Olympos bereits im 15 Jahrhundert vor Christus Minoer und Mykener niedergelassen haben. Aufgrund antiker Schriftquellen (Skylax, Stravon) und archδologischer Ausgrabungen ist bekannt, dass es seit dem 4 Jh. V. Chr. Im Gebiet von Olympos zwei bedeutende Stδdte gab: Vrykous im Gebiet des heutigen Vroukounda und Nisyros ``die mit der Insel der Niessyrier gleichnamige΄΄, im Gebiet Palatia auf Saria. An der Meerenge von Saria oder zumindest in deren Nδhe stand einst der Tempel des Porthmios Poseidonos, (des Poseidon von der Meerenge), welcher in antiker und hellenistischer Zeit Heiligtum und Verehrungsrot fόr die ganze Insel Karpathos darstellte. Aus Vrykous stammt die Aufschrift, die als ``Dorischer Beschluss von Karpathos΄΄ bekannt ist, und dem Arzt Minokritos Mitrodorou gewidmet ist, der seine Dienste όber 20 Jahre entgeltlose und auf unvergleichliche Weise ausfόhrte.

Von der antiken Stadt Vrykous sind noch zahlreiche gemeiίelte Grabstδtten, Ruinen von Mauern und Befestigungsanlagen, sowie Teile der hellenistischen Stadtmauern erhalten.

Wie aus den byzantinischen Denkmδlern und Kirchen, die sich im Gebiet von Vroukounda und Palatia befinden, hervorgeht, waren diese Stδdte auch in der byzantinischen Epoche besiedelt. Da die groίe Basilika von Palatia (im Gebiet der heutigen Agia Sophia), und die Kirchen von Steno (im Gebiet der heutigen Agia Ekaterini) und Philios (im Gebiet Archangelos) etwa aus dem 6 Jh.n. Chr.stammen, wird angenommen, dass das Christentum im Lauf des 6 Jahrhunderts nach karpathos und insbesondere auch nach Olympos kam. Es besteht die Vermutung - die jedoch nicht sicher belegt ist – das Ioannis der Karpathier, eine bekannte Kirchengestalt des 6 Jahrhunderts, in Vrykous gelebt hat.

Die Bewohner von Vrykous und Nisyros bewohnten ihre Stδdte vermutlich bis Ende des 7 Jahrhunderts, mφglicherweise auch bis ins 8 Jahrhundert, als sie aufgrund der Araber – Einfδlle zur gemeinsamen Flucht gezwungen wurden und in der Folge vom Meer entfernt, in natόrlich befestigten Lagen Zuflucht suchten. Vrykous wurde anscheinend seither nicht mehr bewohnt, wδhrend das Leben in Palatia weiterging. Vermutlich lieίen sich dort Araber nieder, die Stadt zu ihrem Ausgangspunkt machten, da von Palatia aus die Passage Rhodos – Karpathos ideal zu όberblicken war. Diese Theorie gilt als wahrscheinlich, da nur Araber es in jener Zeit wagen konnten, in Kόstengebieten zu wohnen. Darόber hinaus wiesen Archδologen und Historiker auf die Δhnlichkeit zwischen den Gebδuderuinen von Palatia und Funden aus Syrien hin, die vor dem 10 Jahrhundert datiert sind. Wie aus den Ruinen und aus tiefen Erdrissen ersichtlich ist, wurde die Stadt Palatia im 12 oder 13. Jahrhundert durch ein schreckliches verstφrt.

Niederlassung in Olympos

Die verfolgen Flόchtlinge aus Vrykous and Nisyros sind, wie oben angedeutet, wahrscheinlich zur Zeit der Araber – Einfδlle (7-9 Jahrhundert) nach Olympos gekommen, also in etwa zur Zeit des Ikonenstreits (8 und 9 jahrhundert). Diese Berechnung stόtzt sich einerseits auf die Tatsache, dass die antiken Stδdte zu dieser Zeit verlassen wurden, und andererseits auf die Ermittlung der Bauzeit der Kapellen Katholiki und Agios Ounoufrios, sowie auch auf die ursprόngliche Innendekoration der Hauptkirche des Dorfes, die in der Westkuppel zu sehen ist, wo die spδteren Schichten von Wandmalereien abgetragen wurden. Auf den Gemδlden in diesen Kirchen sind keine Heiligenfiguren abgebildet, sondern nur christliche Symbole, wie Kreuze, Fische u.δ., die von den Ikonenstreitern zugelassen waren. Vermutlich haben sich die Flόchtlinge aus Vrykous und Nisyros nicht sofort in Olympos niedergelassen, sondern vorher nach anderen neuen Orten, die nδher an ihren Heimatsiedlungen gelegen waren, gesucht. Mφglicherweise war Exepitarea (d.h. Ort der Heimatverwiesenen) eine solche vorόbergehende Niederlassung. Dort wurden Ruinen von Gebδuden aus dem 8 oder 9 Jahrhundert gefunden.

Die Ortsnamen Olympos und Diafani

Seinen Namen verdankt Olympos zweifelsohne dem hohen Inselberg, an dessen Hang es gegrόndet wurde. Heute heiίt der Berg zwar Ais Ilias (Prophet Elias), da auf seiner Spitze – wie auch auf vielen anderen gleichnamigen Bergen in ganz Griechenland – eine dem Propheten Elias geweihte Kirche steht. In der Antike hieί der Berg jedoch Olympos (ebenfalls wie viele andere Berge im griechischen Raum). Einst war das Dorf als Elympos bekannt (wie der gleichnamige Berg in Thessalien). Diesen Namen finden wir auch in Urkunden aus dem frόhen 19 Jahrhundert. Offiziell wird das Dorf jetzt aber Olympos genannt und geschrieben, und zwar mit weiblichem Artikel (wie im Griechischen fόr Stδdte – und Ortsnamen όblich) und nicht ``der Olympos΄΄ (wie der antike Gφtterwohnsitz).

Der Namen Diafani geht auf ein gewissen Diaphanes zurόck, der eine besondere Bindung an den Ort gehabt haben soll, und zwar entweder als Groίgrundbesitzer oder als Mφnch. Vom sprachwissenschaftlichen Standpunkt aus ist diese Ableitung die einzig όberzeugende.

Neuere Zeit

Uns liegen nur wenige Berichte όber das Leben in Olympos ab der Niederlassung der ersten Siedler bis zum vergangenen Jahrhundert vor. Die wenigen Reisenden, die Karpathos besuchten, drangen kaum einmal ins abgelegene Olympos vor, erzδhlen aber voller Begeisterung vom Ruf, den die antik anmutende Sprache des Dorfes, sowie seine Brδuche und Lieder genieίen. Aufgrund der allgemeinen Geschichte der Insel und des umliegenden Gebiets, und gestόtzt auf die όberlieferten Erzδhlungen des Volkes, kφnnen wir folgendes berichten:

Nach der Plόnderung der Insel Karpathos durch den Statthalter von Syrien, Moavias (747), wird die Insel von Sarazenen heimgesucht und verwόstet, bis diese im Jahre 961 endgόltig unter Nikiforos Fokas von Kreta aus vertrieben werden. In den folgenden Jahren bildeten die Inseln Kreta, Kassos und Karpathos den ``Kretischen Stamm΄΄, der den Befehlen eines byzantinischen Generals unterstand. Nach der Eroberung des byzantinischen Kaiserreichs durch die Franken (1204) fδllt die Insel zuerst and den kretischen Adeligen Leon Gavalas, dann an die genuesische Familie der Kornaro, bis schlieίlich 1537 die tόrkische Flotte unter Hayredyn Varvarossa die frδnkische Vorherrschaft beendet. In der griechischen Revolution von 1821 kδmpft Karpathos fόr die Befreiung des griechischen Mutterlandes und kann das tόrkische Joch vorόbergehend abschόtteln, ehe die Insel im Londoner Protokoll (1830) wieder an die Tόrkei zurόckgegeben wird. Auf die tόrkische Besetzung folgt 1912 die italienische. 1948 wird die Inselgruppe des Dodekanes endlich wieder mit Griechenland vereint.

Die Steuer – und Verwaltungsprivilegien, die den Inseln zur Zeit der Tόrkenherrschaft gewδhrt wurden, trugen zur Entwicklung demokratischer Einrichtungen zur Selbstverwaltung und zur Schaffung eines ertrδglichen Wirtschaftslebens bei. Bis in die letzten Jahre der italienischen Besatzung wurde Olympos vom Orts – Senat verwaltet, der jδhrlich von der Vollversammlung der Mδnner gewδhlt wurde. Der Senat hatte umfassende Vollmacht im Verwaltungs-, Steuer-, Erziehungs- und Gerichtswesen. Besonders bewundernswert erscheint und heute die Art und Weise, in der die Gemeindefόhrung die jδhrliche Nuztung des Ackerlandes festsetzte, dabei den Bedόrfnissen so vieler entsprach und gleichzeitig die Differenzen zwischen den Ackerbauern und den Viehzόchtern ausgleichen konnte.

Die heutige Siedlung Olympos

Die heutige Siedlung ist deutlich grφίer als der ursprόngliche Kern aus dem 9, und 10 Jahrhundert. Kaum war die Bedrohung durch die Piraten gebannt, dehnte sich das Dorf am φstlichen und westlichen Hang entlang aus, wδhrend am Grat eine Reihe malerischer Windmόhlen emporwuchs, die seither das Wahrzeichen der Siedlung von Olympos sind.

Beeindruckend ist die Hauptkirche des Dorfes, Mariδ Himmelfahrt geweiht, die im byzantinischen Stil gehalten ist, und im gesamten Innenraum mit wunderschφnen Wandmalereien aus der Zeit der Tόrkenherrschaft Holzschnitzerei. Neben der Hauptkirche sind im gesamten Dorfgebiet und in der nδheren Umgebung zahlreiche hόbsche Kapellen zu finden.

Heute ist aufgrund der enormen Abwanderung ein Grossteil der Dorfhδuser verschlossen und unbewohnt.

Die Siedlung Diafani

Spuren minoischer Besiedelung am Grund der Bucht von Kambio, άberreste eines hellenistischen Bades im Gebiet von Loutro und der Ortsname Palea (die Alte) lassen uns mit einiger Sicherheit annehmen, dass die Umgebung von Diafani seit der Antike als gόnstiges Siedlungsgebiet galt. Durch die Araber – Einfδlle wurden die dortige Bevφlkerung jedoch zum Verlassen ihrer Hδuser gezwungen und suchte in der Folge Zuflucht in Olympos.

Ende des vergangenen Jahrhunderts, als die Segelschiffe der Piraten – nicht nur der neueren Araber, sondern auch der Lalianer und der berόchtigten Piraten der Insel Hydra – von den staatlichen Motorschiffen verjagt und gezwungen wurden, ihr ``Handwerk an den Nagel zu hδngen΄΄, fassten die Bewohner der Festung von Olympos Mut und siedelten sich weiter unten, in Meeresnδhe an, wδhrend die Bewohner von Koraki( Aperi) zur Gleichen Zeit nach Pigadia zogen. Der eigentliche Grund fόr die Neubesiedelung von Diafani lag freilich nicht in der Tatsache, dass dort bereits in antiker Zeit eine Siedlung existiert hatte, sondern hauptsδchlich darin, dass die Lage and dieser Bucht fόr die Olympiten, die ihren Feldern auf Saria wollten, besonders gόnstig war. Die Bucht bot idealen Windschutz und lag auίerdem Olympos und Saria am nδchsten.

Nach dem Zweiten Weltkrieg verzeichnete Diafani eine rapide Entwicklung.

Avlona

Die Bauernsiedlung Avlona ist nφrdlich von Olympos am Osthand des gleichnamigen groίen und fruchtbaren Tals gelegen. Avlona stellte einst den Mittelpunkt des landwirtschaftlichen Lebens in diesem Raum dar. Hier gibt es noch etwa 300 ``Stavlous΄΄ (Stδlle), wie die typischen Bauernhδuser von Avlona genannt werden, jedes verfόgte όber eine eigene Scheune und einen Getreidespeicher, in dem die Ernte der umliegenden Felder gelagert wurde.

Der `` Stavlos΄΄ von Avlona ist ein Gebδudekomplex, der den Bedόrfnissen der landwirtschaftlichen Produktion, der Wohnzwecken der Familie, den verschiedenen Arbeiten der Bauern (wie Dreschen, Worfeln, Lagerung der Feldfrόchte und des Saatguts, sowie des Strohs) und auch als Viehunterkunft diente.

In vergangener Zeit, als der Ackerbau und die Viehzucht in Olympos blόhten, zog in den Sommermonaten fast die gesamte Bevφlkerung von Olympos und Diafani nach Avlona, das zu dieser Zeit vor Leben und reger Tδtigkeit geradezu vibrierte.

Beschδftigungen der Einwohner

Olympos war frόher – wie alle Dφrfer auf Karpathos – ein reines Bauerndorf. Die Angst vor den Piraten zwang die Bewohner, die ursprόnglichen Siedlungen im Strandgebiet aufzugeben und Zuflucht im Inselinneren zu suchen, wo sie sich mit Ackerbau und Viehzucht beschδftigten. Heute fahren nur wenige Olympiten zur See und in vergangenen Jahrzehnten waren es noch weniger. Hingegen gab es frόher zahlreiche Viehhirten. Aufgrund der groίen Abwanderung in grφίere Stδdte gibt es heute aber nur noch wenige Bauern und Viehzόchter im Dorf.

In Olympos gab es keinen, der seinen Tag untδtig verbrachte, es sei denn, er war schwer krank. Die Lebensumstδnde und die natόrliche Umgebung entschieden frόh, wer dem Leben im Dorf gewachsen war. Kranke und Schwache konnten in Olympos auf kein langes Leben hoffen. Man musste schon robust veranlagt sein, um die tδglichen Strapazen ``von einer Nacht zur anderen΄΄ (das heiίt vom frόhen Morgen bis spδt in die Nacht) aushalten zu kφnnen. Auch fόr Frauen wurde da keine Ausnahme gemacht. Im Gegenteil, hatten sie doch neben der Kinderbetreuung noch tδglich zu kochen, zu backen und samstags die Wδsche zu erledigen. Doch auch die Mδnner hatten selbst am Samstag immer etwas zu tun: wenn sie nicht die Felder bestellten, hackten sie Holz, besserten ihr Schuhwerk und Sonntagmorgen kehrten sie im Dorfkafeneion ein, um Bekannte zu treffen und die letzten Neuigkeiten zu erfragen. Mann und Frau waren in Olympos untrennbare Streiter im harten άberlebenskampf, um sich selbst und ihre meist vielen Kinder – im Durchschnitt waren es sechs – zu ernδhren. Wenn es das Glόck einmal nicht gut meinte, nahm der Mann einen Kredit auf und setzte ein Feld oder auch das Haus als Pfand ein. Und wenn es ganz unvermeidbar war, wurden die Goldmόnzen, die Mitgift der Hausfrau waren, verwendet. In diesem Fall όberschrieb ihr der Mann zum Ausgleich wiederum ein Feld oder das Haus.

Viele Olympiten waren Bauleute, eine beachtliche Zahl arbeitete als Schuhmacher und einige waren Schmiede. Infolge der Abwanderung der Inselbevφlkerung und durch den Import von fertigen Schuhen gibt es heute keine einzige Schmiede mehr, und im Dorf sind nur noch Zwei oder drei Schuster zu finden.

Das olympitische Haus

Den Kern des traditionellen olympitischen Hauses stellte die sogenannte ``Monospito΄΄ (=das Einhaus) dar, welches sich in zwei Teile gliederte: Den Pato (=Boden) und den Soufas mit dem Panosoufi. Der Soufas ist ein Holzbauwerk, δhnlich einer Empore oder einem Stockbett, όber dessen Niveau wiederum das Panosoufi gelegen ist. Beide dienten der Familie als Schlafstellen, wδhrend der darunter befindliche Raum als Abstellkammer und gegenόber gelegen ist, trδgt an seiner Vorderseite einen kunstvoll verzierten Rahmen, der sich oft an den Mittelpfosten, das heiίt den Pfosten, der den Mittelbalken des Daches stόtzt, lehnt. Der Pfosten und das geschnitzte Holzgelδnder des Soufas werden an Festtagen mit bunten Stickereien geschmόckt.

Des weiteren gehφrt zur Grundausstattung des traditionellen Hauses die ``Panga΄΄, eine Art hφlzerner Kanapee, der im rechten Winkel zum Soufa aufgestellt wird, und unter dessen aufklappbarer Sitzflδche allerlei Frόchte, Speisen etc. Aufbewahrt werden. An den Wδnden entlang laufen Regale, die mit bunten Ziertellern geschmόckt sind. Die Innenausstattung des Wohnraumes wird durch ein meist kunstvoll aus Holz geschnitztes ``Ikonostasi΄΄ (Ikonenschrein) abgerundet, das sich gewφhnlich im φstlichen Teil des Hauses befindet.

Dem ursprόnglichen Monospito, das einen offenen Kamin hatte, wurde spδter ein Nebenraum hinzugefόgt, der ``Kellos΄΄, der als Kόche diente. Dort wurde nun die Feuerstelle eingerichtet und in der Decke des Kellos wurde der Schornstein eingelassen. Seither wurde der Kellos der Mittelpunkt des Alltagslebens der traditionellen olympitischen Familie.

Viele Hδuser hatten auίerdem einen eigenen Backofen, der von den umliegenden Haushalten mitverwendet wurde.

Sprachliche Eigenheiten – Idiome

Das in Olympos gelδufige Idiom ist besonders bemerkenswert. Neben den Ortsnamen, die meist altgriechischer Herkunft sind, werden auch in der Alltagssprache noch zahlreiche altgriechische Wφrter bzw. Wφrther aus dem Mittelalter verwendet. Der Dialekt von Olympos unterscheidet sich auίerdem in einigen Phδnomenen (wie Wortendungen, unterschiedlichen Zischlauten, anderer Aussprache, u.m.) deutlich von den Idiomen anderer Dφrfer auf Karpathos.

Lied, Musik, Tanz

Frόher gab es in Olympos ein όberreiches Liedgut, aber auch heute sind noch viele Volkslieder im 15-Silbigen Reim bekannt, die sogenannten Syrmatika (=gedehnten), mit ihren typischen langgezogenen Melodien. Diese Lieder beginnen gewφhnlich sehr langsam, im Mittelteil wird der Rhythmus etwas schneller, biss er sich gegen Ende der Liedes noch mehr steigert, um auf diese Weise das Lied ``voll auszunόtzen΄΄. Die Lieder handeln vom Leben in der Abgeschiedenheit, mache haben geschichtlichen Inhalt, andere sind satirisch – spφttisch. Diese Lieder kφnnen bei Festtafeln im Sitzen gesungen werden, passen aber auch zu langsamen Tδnzen. Neben den Syrmatika gab es noch zahlreiche Lieder zum ``Zervos Choros΄΄ (dem linkshδndigen Tanz), sowie trochδische 8- bzw. 7-Silbige zum sogenannten ``Knieenden Tanz΄΄- darόber hinaus hφrt man natόrlich auch viele Lieder mit unregelmδίigem Versmass.

Auch heute noch sind besonders die selbstgereimten ``Mantinaden΄΄ (Stδndchen) beliebt, mit denen die Olympiten ihr Lob und ihre guten Wόnsche an das Brautpaar, an den Tδufling, an geehrte Mitbόrger oder an aus der Fremde zurόckgekehrte Dorfbewohner zum Ausdruck bringen, oder Themen des Zusammenlebens in der Gemeinde behandeln, aber auch traurig und bewegt an jene erinnern, die nicht mehr am Leben sind.

Frόher, so wird berichtet, gab es um die 70 verschiedene Skopi (=Weisen) fόr diese Mantinaden, wδhrend heute noch rund 40 verwendet werden. Manche Skopi sind dabei bestimmten Anlδssen vorbehalten, so gibt et etwa die Abschiedsweise, den Skopos fόr das nδchtliche Stδndchen, oder den Kamouzelliariko im Karneval. Glόcklicherweise werden diese volkstόmlichen Arten der Unterhaltung auf Betreiben der Ortsvereine an die Jugendlichen und Kinder von Olympos, sei es im Ort Selbst oder in den ``Kolonien΄΄ auf Rhodos und in Pirδus, weitergegeben. Die Jungen lernen somit, die Tradition zu schδtzen und die Brδuche weiterzufόhren, die Respekt vor den Δlteren, Selbstachtung und gutes Benehmen vorsehen.

Anlass zu Festen und Veranstaltungen bieten Hochzeiten, Taufen, die ``Evkises΄΄ (=Namenstagsfeiern), der ``Kδsesonntag΄΄ (der letzte Sonntag im Karneval), der Rosenmontag (in Griechenland ``Kathara Devtera΄΄= der reine Montag genannt, as dem die Fastenzeit beginnt, δhnlich dem Aschermittwoch), der `` Strahlende Dienstag΄΄ (=der Dienstag nach Ostern), der 15 August (Maria Himmelfahrt), der Kirtag des Heiligen Ioannis in Vrykous, der 8 September (das Fest des Heiligen Kreuzes), und frόher auch der Kirtag des Heiligen Georgios in Pilai und des Heiligen Minas.

Die Ordnung, mit der ein olympitisches Fest ablδuft, ist beeindruckend. An und fόr sich feiern nur die Mδnner. Die wenigen anwesenden Frauen, die am Boden sitzen, beobachten die Feierlichkeiten, wδhrend die Mδdchen brav am Soufas und am Panosoufi sitzen. Nach dem Essen werden vom Ortpriester und von den Kirchensδngern Troparien (kirchliche Festgesδnge) gesungen und im Anschluss daran klopfen alle Anwesenden mit ihren Gabeln eine Runde um den Teller, um damit auf byzantinische Weise ihre Anteilnahme an der Freude des Einzelnen bzw. der Gemeinschaft auszudrόcken. In der Folge trinkt der Priester im Namen und zum Wohle des ``Protomeraklis΄΄ (i.e. der beste Sδnger im Dorf, gewφhnlich ein δlterer Dorfbewohner), der danach das Tafellied und die erste Mantinade der Feier vortrδgt. Bei φffentlichen Festveranstaltungen, bei denen auch getanzt wird, ist das Orchester mitten auf dem Dorfplatz bzw. mitten im Tanzsaal platziert, die Mδnner bilden einen Tanzkreis um die Musikanten, und die Frauen versammeln sich auίerhalb des Mδnnerkreises.

Am Tage finden Tδnze meist auf dem Platy (dem Dorfplatz) statt, der etwa 100 Quadratmeter groί ist. Es war dies der grφίte Platz, der vor der Dorfkirche angelegt werden konnte. Abends wurde der Tanz frόher in einem der grφίeren Dorfhδuser, in einem Tanzsaal fortgesetzt; seit ca. 30 Jahren dienen zu diesem Zweck jedoch die Gemeindehδuser von Olympos oder von Diafani. Bei Kirtagen wird natόrlich im Vorhof der Kirche getanzt. Am Vorabend des Patroziniums des Heiligen Ioannis in Vrykous (29 August) feierte und tanzte die Bevφlkerung ehemals in einer groίen Scheune, doch wurde vor einigen Jahren eigens zu diesem Zweck ein asphaltierter Tanzboden angelegt.

Die Tδnze, die in Olympos όblich sind, sind hauptsδchlich a) der ``Sianos΄΄ (vom griechischen ``siganos΄΄= der Langsame), der auch ``unterer Tanz΄΄ genannt wird und zu den Syrmatika und Mantinaden getanzt wird, die wie bereits erwδhnt eine Vielfalt von Themen behandeln. Beim Tanzen muss der Tδnzer unbedingt seine ``Vandes΄΄ (das sind die Tδnzerinnen zu seiner Rechten und zu seiner Linken) loben. b) der lebhafte ``Pano Choros΄΄ (=oberer Tanz), der im ``kavo΄΄ (im ersten Abschnitt des Tanzkreises, bzw. von den Tδnzern, die den Tanz anfόhren) besonders spritzig getanzt wird. Da Olymps, wie erwδhnt, sehr bevφlkerungsreich war, jedoch nur begrenzte Tanzflδchen zur Verfόgung standen, wurde der Opere Tanz zwar lebhaft, aber doch fast im stehen getanzt, das heiίt, die Tδnzer bewegten sich nur sehr langsam im Kreis. Beim langsamen Sianos stellte der Platzmangel hingegen keine Schwierigkeit dar. In anderen Dφrfern auf Karpathos, die nicht so viele Einwohner zδhlten und keine Platzprobleme hatten, wurde nicht nur nach rechts getanzt, sondern auch zur Kreismitte und in die jeweilige Gegenrichtung.

Tracht

Frόher trugen die Groίgrundbesitzer einen roten, im Ausland gekauften Fes, weite Hosen (Vraka genannt), und darόber Gamaschen, alles aus blauer Baumwolle, die in Olympos gewebt wurde. Weniger bedeutende Landbesitzer trugen engere Hosen und eine hohe Mόtze, wδhrend das gemeine Volk wollene Pumphosen trug. Seit etwa 30 – 40 Jahren werden diese Vrakes und Pumphosen kaum noch getragen. Sie wurden von den ``normalen΄΄ Hosen, die Anfang unseres Jahrhunderts in Mode kamen, verdrδngt.

Es gibt zwei Arten von Frauentrachten: a) die Alltagstracht mit weiten Unterhosen und Unterhemd, όber die das Kavai und die Poea (Schόrze) getragen werden. Dieselbe Tracht, jedoch mit Stickereien verziert und mit den entsprechenden Kopftόchern konnte von jungen Mδdchen auch an Festtagen und zum Kirchgang getragen werden.b) das ``Sakofoustano΄΄ (Rock und lange aus robustem Stoff mit bunter Schόrze), mit Stickereien und bunten Kopftόchern trugen die Mδdchen zur Kirche, zu Jahrmδrkten und zu Tanzveranstaltungen. Zum Kavai passten die ``Stiania΄΄ (Stiefel), zum Sakofoustano hingegen nur die Pantoffeln, die von den ortsansδssigen Schuhmachern fein gearbeitet wurden.

Da heute das Bauern – und Hirtenleben an Bedeutung verloren hat, das erforderlich gemacht hatte, das die Frauen robust gekleidet waren, wird die Tracht nur von δlteren Frauen, bei festlichen Anlδssen jedoch auch von den Mδdchen getragen. Leider wird sie wohl bald nur noch in Museen zu finden sein.